แก้วเจ้าจอม

ดอก : ออกเป็นช่อกระจุกตามซอกใบและปลายกิ่ง ดอกสีฟ้าอมม่วงหรือสีม่วงคราม เมื่อใกล้โรยจะเปลี่ยนเป็นสีจางลง มีกลิ่นหอมอ่อนๆ ออกดอกดก

ผล : กลมหรือกลมแบน ปลายผลมีติ่งแหลม เปลือกแข็ง เมื่อสุกเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือส้ม

เมล็ด : รูปรี

ลำต้น : เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ เป็นลูกผสมระหว่างพันธุ์ 4 ใบและ 6 ใบ ทรงพุ่มแน่นทึบ ลำต้นคดงอเล็กน้อย กิ่งก้านมีข้อพองเป็นปุ่มปม เปลือกต้นสีเทาเข้ม โตเร็วกว่าพันธุ์แท้ดั้งเดิม

ใบ : เป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคู่ มีใบย่อย 5 คู่ (รวม10 ใบในหนึ่งก้านใบ) ใบรูปไข่กลับหรือรูปรี ปลายใบกลมมน โคนใบสอบ แผ่นใบหนา ผิวใบด้านบนสีเขียวเข้มเป็นมัน ด้านล่างสีอ่อนกว่า

ปลูกได้ในดินร่วน ต้องการน้ำปานกลาง ชอบแดดเต็มวัน

นิยมปลูกเป็นไม้ประดับเป็นไม้ประธานจัดสวน

ลำต้น : เป็นไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้น ลำต้นคดงอและกิ่งก้านมีปุ่มปม เปลือกต้นสีเทาเข้ม เนื้อไม้แข็ง ทรงพุ่มค่อนข้างกลม เจริญเติบโตเร็วกว่าชนิด 4 ใบ

ใบ : เป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคู่ มีใบย่อย 3 คู่ (รวมเป็น 6 ใบต่อก้าน) ใบรูปรีหรือรูปไข่กลับ ปลายใบมน โคนใบสอบ สีเขียวเข้มเป็นมันแต่ไม่มันวาวเท่าชนิด 4ใบ

ดอก : ออกเป็นช่อกระจุกตามซอกใบหรือปลายยอด ดอกสีฟ้าหรือสีม่วงคราม แล้วค่อยๆ จางลงเป็นสีขาว

ผล : เป็นผลแห้งแบนทรงกลมหรือมีเหลี่ยม เปลือกแข็ง มีติ่งแหลมที่ปลาย แตกได้

เมล็ด : รูปไข่

ตอนกิ่งหรือเพาะเมล็ด

ปลูกได้ในดินร่วนระบายน้ำ ต้องการน้ำปานกลาง ชอบแดดเต็มวัน

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Guaiacum officinale L.

ลำต้น : เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ เปลือกต้นสีเทาเข้ม มีรอยแตกและปุ่มปมชัดเจน เนื้อไม้แข็งมาก ทรงพุ่มกลม

ใบ : เป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคู่ ใบ 2 คู่ รวม 4 ใบในหนึ่งก้าน ใบคู่ปลายจะมีขนาดใหญ่กว่าคู่โคน ใบรูปไข่กลับหรือรูปรี ปลายใบมนและขอบใบเรียบ เนื้อใบหนาและเหนียว ผิวใบสีเขียวเข้มเป็นมัน

ดอก : ออกเป็นช่อตามซอกใบหรือปลายกิ่ง ดอกสีม่วงอมครามหรือสีฟ้าอมม่วงเมื่อบานใหม่ ๆ และจะเปลี่ยนเป็นสีจางลงเป็นสีขาว

ผล : เป็นผลแห้งทรงกลมหรือ 5 พู แบนเล็กน้อย เมื่อแก่จะแตกออก

เมล็ด : สีดำ

ปลูกได้ในดินร่วนระบายน้ำ น้ำปานกลาง แดดเต็มวัน

นิยมปลูกเป็นไม้ประดับให้ร่มเงา ไม่ควรปลูกติดชิดตัวบ้าน

มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาใต้และหมู่เกาะเวสต์อินดีส พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงนำต้นพันธุ์มาจากประเทศอินโดนีเซียเมื่อปี พ.ศ. 2451 และทรงปลูกไว้ที่พระราชอุทยานสวนสุนันทา

เดิมชาววังเรียกว่า “ต้นน้ำอบฝรั่ง” (เพราะมีกลิ่นคล้ายน้ำอบ) ต่อมาพระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราช ปดิวรัดา ประทานชื่อใหม่ว่า “แก้วจุลจอม” ในปี พ.ศ. 2501 ศาสตราจารย์เต็ม สมิตินันทน์ ได้ตั้งชื่อใหม่ว่า “แก้วเจ้าจอม” ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้เรียกอย่างแพร่หลายจนถึงปัจจุบัน เป็นพรรณไม้ประจำมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา

ชื่อวิทยาศาสตร์ของต้นแก้วเจ้าจอม : Guaiacum officinale L.

ชื่อภาษาอังกฤษของต้นแก้วเจ้าจอม : Lignum Vitae, Kaeo chao chom, Guaiac wood

ลักษณะลำต้นของต้นแก้วเจ้าจอม : เป็นไม้ยืนต้น ลำต้นคดงอ เปลือกต้นสีเทาเข้ม กิ่งมีข้อพองเห็นเป็นปุ่มๆ ต้นแตกใบเป็นพุ่มแผ่กว้างทรงกลม เรือนยอดทึบ

ลักษณะใบของต้นแก้วเจ้าจอม : ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคู่ มี 2 สายพันธุ์ คือ ใบย่อย 2 คู่ และ 3 คู่ ใบรูปไข่กลับหรือรูปรี ขนาดไม่เท่ากัน ปลายใบมน โคนใบสอบ เนื้อใบเหนียวและหนาเล็กน้อย ผิวของใบเป็นมันสีใบเขียวเข้ม

ลักษณะดอกของต้นแก้วเจ้าจอม : เป็นดอกเดี่ยวออกเป็นช่อกระจุกตามซอกใบใกล้ปลายยอด ดอกบานวันแรกสีฟ้าอมม่วง จากนั้นสีจะซีดลงเป็นสีขาว เกสรสีเหลือง ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ

ลักษณะผลของต้นแก้วเจ้าจอม : กลมแบน ปลายผลมีติ่งแหลม เปลือกแข็ง ผลสีเหลืองหรือสีส้ม

ลักษณะเมล็ดของต้นแก้วเจ้าจอม : รูปรี สีน้ำตาล

โดยการตอนกิ่ง และเพาะเมล็ด

ปลูกได้ในดินร่วนระบายน้ำดี ต้องการน้ำปานกลาง ชอบแดดเต็มวัน เจริญเติบโตค่อนข้างช้า

- ยางไม้ ใช้เป็นยาขับเสมหะ ยาระบาย ขับเหงื่อ แก้ข้ออักเสบ

- ใบ กินแก้อาการท้องเฟ้อ

- เปลือก เป็นยาระบาย

- ดอก เป็นยาบำรุงกำลัง และยาระบาย

นิยมปลูกเป็นไม้ประดับให้ร่มเงา